Beeldspraak
Om iets op een mooie of bijzondere manier te zeggen, maken schrijvers gebruik van beeldspraak. Het woord beeldspraak is een verzamelnaam voor alle vormen van taalgebruik waarbij je niet letterlijk zegt wat je bedoelt maar waarbij je iets omschrijft in figuurlijke woorden.
Even tot hier is een satirisch programma gemaakt door het duo Van der Laan & Woe met muzikale assistentie van Miguel Wiels en zijn band. Iedere aflevering wordt het nieuws op de hak genomen en wordt een quiz gehouden met het publiek, afgewisseld met muzikale parodieën en sketches.
De wasmachine - Hans Hagen
Bij beeldspraak die berust op vergelijking, gebruik je om de werkelijkheid (w) te beschrijven een zelf bedacht beeld (b) omdat ze een overeenkomst (o) hebben.
Het beeld en de werkelijkheid worden aan elkaar geplakt met een verbindingswoord (v): als, zoals, net als.
Voorbeelden:
- De jongen (w) zag zo wit (o) als (v) een doek (b).
- Lachen als een boer die kiespijn heeft.
- De jongen (w) zag zo wit (o) als (v) een doek (b).
- Lachen als een boer die kiespijn heeft.
- Hij gaat er als een haas vandoor.
Ook koppelwerkwoorden of woorden als "van, lijken", kunnen worden gebruikt als verbindingswoord. Beeld en werkelijkheid worden dan met elkaar gekoppeld:
Ook koppelwerkwoorden of woorden als "van, lijken", kunnen worden gebruikt als verbindingswoord. Beeld en werkelijkheid worden dan met elkaar gekoppeld:
Voorbeelden:
- Mijn jongste zusje (w) is (v) de laatste jaren steeds het zonnetje in huis (b).
- Wiskunde blijft een doolhof voor mij.
- Wiskunde blijft een doolhof voor mij.
- Daar loopt een reus van een kerel.
Maar ook zonder verbindingswoord kunnen beeld en werkelijkheid worden verbonden:
De roeiboot, een vergiet, zonk onmiddellijk.
Het onderstaande filmpje zit vol met: metafoor, personificatie en metonymie!
Beeldspeling = Beeldspraak :)
Een metafoor gaat ook uit van een vergelijking maar hier wordt alleen het beeld gegeven, terwijl de werkelijkheid waarnaar verwezen wordt, niet wordt genoemd.
Voorbeelden:
- Na de wedstrijd moest de scheidsrechter de kemphanen uit elkaar trekken.
(De werkelijkheid, de ruziënde spelers, wordt hier dus niet vermeld.)
- Hoe heb je ooit met die ezel kunnen samenwerken?
Een bijzondere metafoor is de personificatie. Een levenloze zaak wordt dan als levend (menselijk) voorgesteld. Je ziet dat vaak in uitdrukkingen en spreekwoorden:
Hoge bomen vangen veel wind.
Aan de bomen wordt hier een menselijke eigenschap gegeven, namelijk: vangen! Maar bomen hebben geen handen of een vangnetje, personen wel!
Andere voorbeelden:
- Het papier is geduldig.- Het gevaar loerde op elke straathoek
- De toekomst lacht ons toe
- Het bankstel zuchtte en steunde toen mijn tante ging zitten.
- De kleine huisjes hurkten in het landschap.
Bij een metonymie noem je een opvallend kenmerk of eigenschap van iets, terwijl er iets anders bedoeld wordt.
Voorbeelden:
Je noemt een deel i.p.v. het geheel
- Voor we vertrekken, moeten we even de neuzen (b) tellen.
- Hé, krullenbol (b), is je moeder thuis?
Je noemt het geheel i.p.v. het deel
- Onze school (b) werd volleybalkampioen.
Je noemt het materiaal i.p.v. het product dat daarvan gemaakt is.
- Het hout (b) in dit orkest speelt beter dan het koper (b).
- Met rubber (b) vrij je veilig.
Je noemt de maker van het product i.p.v. het product zelf.
- Dit museum heeft drie Picasso’s (b) aangekocht.
Je noemt een stuk serviesgoed i.p.v. wat erin zit of erop ligt.
Je noemt een merknaam i.p.v. het product.
- Mijn Parker (b) schrijft niet goed meer.
Voorbeelden:
Je noemt een deel i.p.v. het geheel
- Voor we vertrekken, moeten we even de neuzen (b) tellen.
- Hé, krullenbol (b), is je moeder thuis?
Je noemt het geheel i.p.v. het deel
- Onze school (b) werd volleybalkampioen.
Je noemt het materiaal i.p.v. het product dat daarvan gemaakt is.
- Het hout (b) in dit orkest speelt beter dan het koper (b).
- Met rubber (b) vrij je veilig.
Je noemt de maker van het product i.p.v. het product zelf.
- Dit museum heeft drie Picasso’s (b) aangekocht.
Je noemt een stuk serviesgoed i.p.v. wat erin zit of erop ligt.
- Mijn opa lust wel ’n glaasje (b).
Je noemt een merknaam i.p.v. het product.
- Mijn Parker (b) schrijft niet goed meer.
Soms kun je doorschieten in je beeldspraak. Dan gebruik je bijvoorbeeld beelden die niet kloppen met elkaar. Dat noemen we onzorgvuldige beeldspraak. Dat kan gebeuren als de schrijver overdrijft in zijn tekst. André Hazes sr. en Pierre Kartner (Vader Abraham) hebben daar prachtige voorbeelden van:
Ik voel me als een kerstboom zonder piek.
(André Hazes sr.)
Een kind zonder moeder is als een vaas zonder bloemen.
(Pierre Kartner)
De Algemene Beschouwingen in de Tweede Kamer blijft complexe materie. Daarom gebruiken politici vaak beeldspraak, zodat het volk beter snapt waar ze het over hebben.
